De Schriftelijke RADAR-casusreflectie

De Schriftelijke RADAR-casusreflectie is een dienst van Signum Infirma voor begeleiders, praktijkopleiders en intervisieteams. Samen met de opdrachtgever onderzoekt Signum Infirma één afgebakend gespreksmoment, bijvoorbeeld een vraag die anders overkwam dan bedoeld, een afspraak waar ieder iets anders onder verstond of een reactie waarop de begeleider achteraf wil terugkomen.

De opdrachtgever ontvangt een korte reflectienotitie. Die beschrijft wat er volgens de betrokkenen is gezegd en gedaan, welke verwachtingen mogelijk meespeelden en hoe hun reacties elkaar kunnen hebben beïnvloed. De notitie maakt zichtbaar welke informatie ontbreekt en welke reactie van de deelnemer een voorlopige verklaring zou kunnen veranderen. Ze eindigt met één concrete vraag of een korte CAT-oefening voor een volgend gesprek. De eigen begeleider houdt de verantwoordelijkheid voor het contact, kiest samen met de deelnemer wat passend is en verzorgt de opvolging.

Wat bedoelden we met ‘samen naar de brief kijken’?

Fictief voorbeeld van een notitie zoals Signum Infirma die aan een opdrachtgever kan opleveren. De namen en gespreksregels zijn voor dit voorbeeld bedacht.

  
OpdrachtgeverMarit, ambulant begeleider
DeelnemerRobin
GespreksmomentDe laatste minuten van een huisbezoek
ReflectievraagHoe kan Marit terugkomen op de afspraak over de brief en onderzoeken wat Robin op dat moment begreep en wilde?
Informatie voor deze notitieSchriftelijke terugblik van Marit, opgesteld na het huisbezoek. Robin heeft voor deze notitie nog geen eigen terugblik gegeven.

1. Het gespreksmoment

Aan het eind van een huisbezoek lag er een ongeopende brief op tafel. Marit had eerder in het gesprek gezegd dat ze nog ongeveer vijf minuten had. Volgens haar herinnering verliep het gesprek daarna zo:

Marit: ‘Zullen we samen even naar die brief kijken?’
Robin: ‘Ja, is goed.’
De brief bleef op tafel liggen. Na een korte stilte schoof Marit de brief iets in Robins richting.
Marit: ‘Maak jij hem even open?’
Robin: ‘Laat maar. Volgende keer.’
Marit: ‘Prima, dan pakken we hem volgende keer op.’

Marit schrijft in de intake dat ze na ‘Ja, is goed’ verwachtte dat Robin de brief meteen zou openen. Toen dat uitbleef, dacht ze dat Robin misschien een zetje nodig had om te beginnen. Daarom schoof ze de brief naar Robin toe en stelde ze een concretere vraag. Bij haar vertrek twijfelde ze of ‘volgende keer’ een afspraak was waar Robin achter stond. Ze wil erop terugkomen zonder er meteen van uit te gaan dat de brief tijdens het volgende bezoek open moet.

2. Wat is waargenomen en wat blijft open?

Wat Marit zich herinnertWelke betekenis Marit eraan gafWat nog openstaat
Robin zei ‘Ja, is goed’ op de vraag om samen naar de brief te kijken.Marit vatte dit op als instemming om de brief meteen te openen.Waar stemde Robin mee in? Wat betekenden ‘samen’ en ‘kijken’ voor Robin?
De brief bleef liggen. Na een stilte schoof Marit hem richting Robin.Marit dacht dat Robin misschien hulp nodig had om te beginnen.Hoe ervoer Robin de stilte? Had Robin behoefte aan hulp, tijd of iets anders?
Na ‘Maak jij hem even open?’ zei Robin ‘Laat maar. Volgende keer.’Marit hoorde eerst een afspraak om de brief later samen te openen.Wilde Robin een nieuw moment afspreken, het onderwerp voor dat moment afsluiten of iets anders aangeven?

De gespreksregels geven weer hoe Marit zich het moment herinnert. Robins ‘Ja, is goed’ en ‘Volgende keer’ zijn via haar terugblik bekend. Wat Robin daarmee bedoelde, kan Robin in het volgende gesprek zelf aanvullen of corrigeren.

3. Mogelijke verklaringen

‘Samen kijken’ kon voor ieder een andere eerste stap betekenen. Marit gebruikte de woorden als uitnodiging om de brief meteen open te maken en te lezen. Robin kan hebben ingestemd met hulp rond de brief en daarbij een andere stap voor ogen hebben gehad, bijvoorbeeld eerst horen wat Marit voorstelde. Dat de brief bleef liggen maakt het verschil in verwachting het onderzoeken waard. Als Robin zegt ‘Ik wist dat je bedoelde dat we hem meteen zouden openen, maar ik wilde het alsnog uitstellen’, krijgt deze verklaring minder gewicht.

De resterende tijd kan hebben meegespeeld. Marit wist dat het bezoek bijna voorbij was en wilde mogelijk nog iets afronden. Robin kan de aankondiging van vijf minuten juist hebben opgevat als reden om de brief te laten liggen. ‘Volgende keer’ past bij die mogelijkheid. Welke rol de tijd speelde, blijft open. Misschien wilde Robin de brief op dat moment om een andere reden laten liggen, of was de tijd voor Robin helemaal geen onderwerp.

De vraag wie de brief zou openen kan het gesprek hebben veranderd. Marits eerste voorstel ging over iets samen doen. Met het schuiven van de brief en de vraag ‘Maak jij hem even open?’ legde zij de eerstvolgende handeling bij Robin. Voor Marit was dat bedoeld als hulp om te beginnen. Voor Robin kan het als een verandering van de afspraak hebben gevoeld. ‘Laat maar’ kwam direct na die vraag. Die volgorde geeft een aanknopingspunt om het effect van Marits eigen handelen te onderzoeken. Robin kan evengoed zeggen dat het schuiven en de vraag prima waren en dat die de brief om een andere reden wilde laten liggen.

4. Hoe de reacties elkaar mogelijk beïnvloedden

Marit verwachtte dat Robin na ‘Ja, is goed’ zou beginnen. Toen de brief bleef liggen, maakte Marit haar verzoek concreter. Daarmee veranderde zij ook wat er van Robin werd gevraagd. Robin stelde het onderwerp vervolgens uit. Marit sloot af met ‘dan pakken we hem volgende keer op’, waardoor haar interpretatie van Robins woorden de vorm van een afspraak kreeg.

Voor het vervolg kan Marit precies dát moment weer openen. Ze kan vertellen hoe zij Robins antwoord begreep en ruimte geven aan een andere lezing. Als Robin bijvoorbeeld zegt ‘Ik bedoelde alleen dat ik er toen mee wilde stoppen’, verandert dat wat Marit voor het volgende bezoek kan aannemen. Als Robin zegt ‘Ik wil hem wel samen lezen, maar ik wil hem zelf openmaken wanneer ik eraan toe ben’, wordt duidelijk welke hulp Robin wil en welke stap bij Robin blijft.

5. Vervolgvoorstel voor het volgende gesprek

Marit kan het onderwerp vroeg genoeg in het bezoek ter sprake brengen om Robin tijd te geven om te reageren. Ze begint met ruimte om te kiezen: ‘Wil je nog even terugkomen op hoe we het vorige keer over die brief hadden?’ Als Robin dat wil, kan Marit één toetsvraag stellen:

‘Ik dacht toen dat we de brief meteen samen zouden openen. Wat begreep jij toen ik vroeg of we er samen naar zouden kijken?’

Wacht op Robins eigen woorden. Als Robin een andere uitleg geeft, kan Marit kort teruggeven wat ze hoort en vragen of ze het goed begrijpt. Als Robin het onderwerp wil laten rusten, kan Marit dat respecteren. Komt er wel een wens voor hulp naar voren, dan kan Marit vragen welke eerste stap Robin wil en wie die stap zet.

Een korte variant van CAT-talkshop 01, Twee versies van hetzelfde moment past als Robin en Marit samen willen terugkijken. Ieder vertelt in één of twee zinnen wat die dacht dat er zou gebeuren. Marit begint met haar eigen verwachting en nodigt Robin uit om die aan te vullen. Het gesprek kan eindigen zodra duidelijk is wat ieder bedoelde en of er een vervolg gewenst is.

6. Terugblik voor de begeleider

Na het gesprek kan Marit voor zichzelf drie dingen vastleggen:

  • Wat zei Robin zelf over het moment, voor zover Robin dat wilde bespreken?
  • Welke verwachting of eerdere uitleg heeft Marit daardoor bijgesteld?
  • Welke vervolgstap hebben ze samen afgesproken, als er een afspraak is gemaakt?

Een bruikbare uitkomst kan zijn dat Marit weet wat Robin bedoelde, of dat duidelijk is dat Robin het onderwerp voorlopig wil laten rusten. Ook wanneer de brief dicht blijft, kan het gesprek helderheid geven over de gewenste hulp. Marit blijft verantwoordelijk voor het contact met Robin, eventuele afspraken over de brief en de opvolging daarvan.

 

Wat krijgt de opdrachtgever als product uit het voorbeeld?

De opdrachtgever krijgt één schriftelijke reflectienotitie over het moment waarop Marit en Robin afspraken om samen naar de brief te kijken. Het voorbeeld hierboven is die notitie.

De notitie bevat:

  • Een reconstructie van het gespreksmoment op basis van Marits terugblik, met een duidelijk onderscheid tussen wat zij zich herinnert en hoe zij het begreep.
  • Drie mogelijke verklaringen voor het verloop van het gesprek, met aandacht voor Marits eigen handelen en voor wat Robin nog kan verduidelijken.
  • Een concrete vraag voor het volgende gesprek: ‘Ik dacht toen dat we de brief meteen samen zouden openen. Wat begreep jij toen ik vroeg of we er samen naar zouden kijken?’
  • Een korte CAT-oefening en terugblikvragen waarmee Marit het moment samen met Robin kan onderzoeken en achteraf kan nagaan of haar beeld of aanpak is veranderd.

Signum Infirma levert de notitie op. Marit kiest samen met Robin of en hoe ze erop terugkomen en verzorgt de opvolging.

 

Fictieve testcasus voor de RADAR-intake (het  invulformulier)

Kopieer ieder antwoord naar het bijbehorende veld in Elementor. Alle gegevens zijn fictief.

1. Wat was de situatie vlak vóór dit moment?
Aan het einde van een huisbezoek lag er een ongeopende brief op tafel. De deelnemer had de brief eerder in het gesprek genoemd. Ik had aangegeven dat ik nog ongeveer vijf minuten had.

2. Wat zei of deed ieder, in welke volgorde?
Ik geef het gesprek uit mijn geheugen weer. Ik vroeg: ‘Zullen we samen even naar die brief kijken?’ De deelnemer zei: ‘Ja, is goed.’ De brief bleef op tafel liggen. Na een korte stilte schoof ik de brief naar de deelnemer toe en vroeg: ‘Maak jij hem even open?’ De deelnemer zei: ‘Laat maar. Volgende keer.’

3. Wat gebeurde er direct daarna?
Ik zei: ‘Prima, dan pakken we hem volgende keer op.’ Daarna sloten we het bezoek af. De brief bleef dicht. We hebben niet besproken of ‘volgende keer’ een afspraak was om de brief samen te openen.

4. Wat verwachtte u zelf en wat begreep u op dat moment?
Ik vatte ‘Ja, is goed’ op als instemming om de brief meteen samen te openen. Toen de brief bleef liggen, dacht ik dat de deelnemer misschien een zetje nodig had om te beginnen. Ik heb dat op dat moment niet nagevraagd.

5. Hoe reageerde u zelf?
Ik schoof de brief naar de deelnemer toe en vroeg of die hem wilde openen. Met die vraag legde ik de eerste stap bij de deelnemer, terwijl ik daarvoor had voorgesteld het samen te doen. Daarna stelde de deelnemer voor om het bij een volgend bezoek te laten.

6. Wat heeft de deelnemer zelf over het moment gezegd of aangevuld?
De deelnemer zei tijdens het gesprek ‘Laat maar. Volgende keer.’ Ik heb nog niet gevraagd wat de deelnemer verstond onder ‘samen kijken’ of wat die met ‘volgende keer’ bedoelde.

7. Welke afspraak, rol of omstandigheid kan hebben meegespeeld? (optioneel)
Er waren nog ongeveer vijf minuten. Ik dacht dat er genoeg tijd was om te beginnen. Ik weet niet hoe de deelnemer daarover dacht.

8. Welke vraag wilt u laten onderzoeken?
Hoe kan ik bij het volgende bezoek terugkomen op dit moment zonder ervan uit te gaan dat we hebben afgesproken de brief dan samen te openen?

9. Waar moet een vervolgvraag of oefening rekening mee houden? (optioneel)
Ik wil één korte vraag die ik aan het begin van het volgende bezoek kan stellen. De deelnemer moet zelf kunnen kiezen of die erop terug wil komen en eventueel hulp met de brief wil.

Achter de schermen

Bij zo’n opdracht telt meer mee dan het schrijven.

Werkzaamheden Tijd
Intake lezen en afbakening beoordelen30 minuten
Schriftelijke verduidelijking en klantcontact30 minuten
Gespreksmoment onderzoeken en mogelijke verklaringen uitwerken60 minuten
Notitie en passende vervolgvraag schrijven75 minuten
Eindcontrole, oplevering en feitelijke correcties45 minuten
Totaal4 uur